Jak zabezpieczyć założyciela w umowie spółki z o.o.?

Założyciela chroni spójny zestaw postanowień umowy spółki, a nie pojedyncza klauzula. Najczęściej obejmuje prawa związane z zarządem, katalog decyzji wymagających szczególnej zgody, kontrolę zbywania udziałów i mechanizmy zmian kapitału. Każde rozwiązanie trzeba przetestować na przyszłym układzie wspólników.

Co oznacza kontrola założyciela nad spółką?

Założyciel może chcieć zachować wpływ na strategię, bieżące zarządzanie, skład organów albo ekonomiczne skutki decyzji. Te cele nie są równoważne. Większość głosów pomaga przy zwykłych uchwałach, ale nie musi wystarczyć przy zmianie umowy spółki lub innej sprawie wymagającej większości kwalifikowanej. Prawo wskazania członka zarządu nie zapewnia natomiast samodzielnej decyzji zgromadzenia wspólników.

Na kontrolę założyciela składają się w praktyce liczba głosów, wpływ na powoływanie i odwoływanie zarządu, sprawy, których nie można przeprowadzić bez jego udziału, oraz zasady emisji nowych udziałów, od których zależy jego ekonomiczny udział w spółce. Projekt umowy zaczyna się od ustalenia, które z tych elementów są naprawdę potrzebne.

Nie każdy cel uzasadnia prawo weta. Blokada wszystkich ważniejszych wydatków może zatrzymać działalność, gdy wspólnik przestaje reagować. Lepszy katalog wskazuje rodzaj decyzji i obiektywny próg, na przykład zbycie składnika majątku istotnego dla działalności, zaciągnięcie zobowiązania ponad ustaloną kwotę albo wejście w nowy obszar działalności.

Jak policzyć większość na konkretnym zgromadzeniu?

Przykład hipotetyczny zakłada 100 równych udziałów, po jednym głosie na udział, obecność wszystkich wspólników i brak surowszych wymagań w umowie. Założyciel z 51 głosami może sam przyjąć uchwałę wymagającą bezwzględnej większości. Nie przyjmie sam zmiany umowy spółki wymagającej dwóch trzecich głosów ani uchwały o istotnej zmianie przedmiotu działalności wymagającej trzech czwartych. Może jednak zablokować te uchwały, głosując przeciw. To różnica między zdolnością przeforsowania decyzji a zdolnością jej zatrzymania.

Wynik zmienia się przy nieobecności wspólników. Uchwały zapadają bezwzględną większością głosów (art. 245 KSH), a zgromadzenie jest ważne bez względu na liczbę reprezentowanych na nim udziałów (art. 241 KSH), o ile przepisy KSH lub umowa spółki nie stanowią inaczej. Dlatego ochrona polegająca na blokowaniu uchwały większością głosów może zawieść, gdy założyciel nie przyjdzie na zgromadzenie. Trzeba sprawdzić zasady zwołania, kworum i ewentualną wymaganą zgodę oznaczonego wspólnika. Osobno ocenia się ustawową zgodę wszystkich wspólników, których dotyczy zwiększenie świadczeń lub uszczuplenie praw udziałowych albo osobistych.

Jak prawa osobiste chronią wpływ na zarząd?

Umowa spółki może przyznać indywidualnie oznaczonemu wspólnikowi szczególne korzyści lub prawa. W praktyce wykorzystuje się między innymi osobiste prawo powołania albo odwołania członka zarządu. Treść musi wskazywać uprawnionego, zakres prawa i sposób jego wykonania.

Taki mechanizm wymaga odpowiedzi na pytanie, co stanie się po zbyciu części udziałów, śmierci wspólnika albo zejściu poniżej ustalonego progu. Prawo może być związane z konkretną osobą lub uzależnione od utrzymywania określonego udziału kapitałowego. Brak warunku wygaśnięcia prowadzi do konfliktu między dawnym założeniem a nową strukturą własności.

Przed podpisaniem sprawdza się, czy zapis prawa osobistego wskazuje uprawnionego, czynność objętą prawem, sposób złożenia oświadczenia, warunek utrzymania prawa i zdarzenie, które je kończy. Bez któregokolwiek z tych elementów zapis może nie zadziałać przy zmianie wspólników.

Wpływ na skład zarządu nie zwalnia członków tego organu z obowiązków wobec spółki. Członek zarządu nie jest pełnomocnikiem wspólnika, który go wskazał. Prowadzi sprawy i reprezentuje spółkę zgodnie z ustawą oraz jej interesem.

Prawo powołania członka zarządu powinno obejmować także sytuację, gdy wskazana osoba rezygnuje, umiera albo zostaje odwołana. Dokument musi rozstrzygać, kto i jak obsadza wakat oraz czy pozostały organ może działać do czasu uzupełnienia składu. Przy zarządzie wieloosobowym trzeba zestawić to prawo z zasadami reprezentacji. Jeden wskazany członek zarządu nie podpisze sam umowy, jeśli do reprezentowania spółki wymagane jest współdziałanie dwóch członków.

Jak opisać decyzje zastrzeżone dla założyciela?

Umowa spółki może rozszerzyć listę spraw wymagających uchwały wspólników albo wprowadzić szczególne wymagania dla przyjęcia uchwały. Zamiast szerokiego hasła o każdej istotnej czynności lepiej opisać mierzalne zdarzenia. Mogą dotyczyć nabycia lub sprzedaży przedsiębiorstwa, finansowania, ustanowienia zabezpieczenia, wypłaty na rzecz wspólnika lub zawarcia umowy z podmiotem powiązanym.

Próg liczony dla pojedynczej umowy łatwo obejść przez podzielenie transakcji. Dlatego postanowienie może uwzględniać umowy powiązane zawarte w danym okresie. Z kolei próg oparty na procentowej części przychodu lub aktywów wymaga wskazania sprawozdania i daty, z których pobiera się dane.

Każdy mechanizm blokujący potrzebuje ścieżki awaryjnej. Może nią być ponowne głosowanie po dostarczeniu dodatkowych informacji, mediacja albo skierowanie wyceny do niezależnego eksperta. Umowa spółki nie musi zawierać całej procedury konfliktowej, ale nie powinna tworzyć impasu bez dalszego ruchu.

Przy decyzjach zastrzeżonych trzeba także odróżnić zgodę wymaganą ustawą od zgody wymaganej wyłącznie umową spółki. Czynność bez uchwały wymaganej ustawą jest nieważna, chyba że zgodę wyrażono najpóźniej w ciągu dwóch miesięcy od złożenia oświadczenia przez spółkę (art. 17 § 1-2 KSH). Wyjątkiem jest uchwała wymagana przez art. 230 KSH przy zobowiązaniach o wartości dwukrotnie przewyższającej kapitał zakładowy, bo jej brak nie powoduje nieważności. Czynność dokonana bez zgody wymaganej wyłącznie umową spółki jest ważna, ale członkowie zarządu mogą odpowiadać wobec spółki za naruszenie umowy (art. 17 § 3 KSH). Weto założyciela nie powinno więc być przedstawiane jako pewny sposób unieważnienia każdej umowy podpisanej przez zarząd.

Jak powiązać ochronę z dokumentem i sankcją?

Hipotetyczna obietnica wspólnego głosowania nad budżetem nie powinna być opisywana tak, jakby dawała założycielowi nieograniczone prawo unieważnienia każdej późniejszej umowy. Wewnętrzny obowiązek, ważność uchwały i skuteczność reprezentacji wobec kontrahenta są osobnymi zagadnieniami. Projekt trzeba sprawdzić na wszystkich tych poziomach.

Do oceny ochrony można wykorzystać dwa załączniki. Pierwszy pokazuje aktualne i przyszłe głosy, drugi przypisuje najważniejszym decyzjom wymagania oraz skutki nieobecności. Szersze porozumienie wspólników powinno używać tych samych definicji. Nie należy powielać w kilku dokumentach podobnych progów, które odnoszą się do różnych podstaw liczenia.

Radca Prawny

Wsparcie prawno-gospodarcze · Kancelaria Kiszka

Potrzebujesz bezpiecznego rozwiązania prawnego dla swojej firmy?

Pomagamy przedsiębiorcom analizować umowy handlowe, uchwały i bieżące sprawy prawne. Zakres pomocy ustalamy po zapoznaniu się z dokumentami.

Zadzwoń: 506 737 756 radca prawny Dominik Kiszka · Kancelaria w Toruniu

Czy można kontrolować zbycie udziałów?

Kodeks spółek handlowych pozwala uzależnić zbycie udziału, jego części albo ułamkowej części od zgody spółki lub ograniczyć je w inny sposób. W umowie trzeba opisać organ udzielający zgody, termin, formę wniosku i skutek braku odpowiedzi. Sam zakaz sprzedaży bez procedury może zamrozić wspólnika i zwiększyć ryzyko sporu.

Ochrona założyciela nie zawsze polega na blokowaniu transakcji. Czasem ważniejsze jest prawo pierwszeństwa lub pierwszeństwa nabycia, które pozwala utrzymać strukturę własności. Innym razem wspólnicy chcą zapobiec wejściu konkurenta albo osoby niespełniającej uzgodnionych kryteriów. Mechanizm dobiera się do ryzyka, nie do nazwy klauzuli.

Umowa spółki i dodatkowa umowa wspólników muszą opisywać tę samą sekwencję. Jeśli jeden dokument daje trzydzieści dni na wykonanie prawa, a drugi czternaście, transakcja staje się źródłem niepewności. Wartościowe jest jedno drzewo decyzji od oferty do podpisania umowy zbycia i aktualizacji księgi udziałów.

Procedurę zbywania sprawdza się także przy śmierci wspólnika, egzekucji z udziałów i obciążeniu udziału. Jedna klauzula dotycząca sprzedaży nie musi obejmować darowizny, zastawu lub wejścia spadkobierców. W umowie należy wyraźnie określić zdarzenia objęte ochroną i ustawowe granice. Przy wyłączeniu lub ograniczeniu wejścia spadkobierców trzeba ustalić warunki ich spłaty, bo KSH wiąże z tym skuteczność ograniczenia. Przed podpisaniem projektu potrzebny jest więc test kilku zdarzeń, a nie tylko sprzedaży inwestorowi.

Przed przyznaniem uprawnień założycielowi przeanalizuj także podział udziałów i zachowanie kontroli nad spółką.

Jak chronić się przed rozwodnieniem udziałów?

Podwyższenie kapitału i objęcie nowych udziałów mogą zmienić procentowy udział założyciela. Punktem wyjścia są ustawowe zasady pierwszeństwa dotychczasowych wspólników, treść umowy spółki i konkretna uchwała. Trzeba sprawdzić, czy nowe udziały powstają w granicach wcześniejszego upoważnienia, kto może je objąć oraz jak zmieni się liczba głosów.

Test przyszłej struktury mówi więcej niż ogólne zapewnienie o zachowaniu kontroli. Dla każdego planowanego finansowania powstaje tabela przed i po transakcji. Pokazuje udziały, głosy, prawa osobiste, większości wymagane w sprawach zastrzeżonych i możliwość powołania zarządu. Osobno liczy się wariant kolejnej rundy, bo pierwsza inwestycja może nie odebrać kontroli, lecz przygotować taki skutek przy następnym podwyższeniu.

Uprzywilejowanie udziałów może dotyczyć między innymi głosu lub udziału w zysku, w granicach określonych przez Kodeks. Nie zastępuje jednak przeglądu całego dokumentu. Dodatkowe głosy nie pomogą, jeśli założyciel utraci osobiste prawo do zarządu albo katalog spraw zastrzeżonych będzie można łatwo zmienić bez jego udziału.

Co robi nowa emisja z pakietem 51 procent?

W przykładzie hipotetycznym założyciel ma 51 ze 100 równych udziałów. Inwestor obejmuje 50 nowych udziałów, a założyciel nie obejmuje żadnego. Po podwyższeniu ma 51 ze 150 udziałów, czyli 34 procent. Nie zachowuje większości zwykłej, chociaż nie sprzedał ani jednego udziału. Jeśli wszystkie udziały dają tyle samo głosów, analogicznie maleje udział w głosowaniu. Przy uprzywilejowaniu potrzebne jest osobne obliczenie głosów.

Art. 258 KSH daje dotychczasowym wspólnikom prawo pierwszeństwa objęcia nowych udziałów proporcjonalnie do dotychczasowych udziałów, o ile umowa spółki lub uchwała o podwyższeniu nie stanowi inaczej. Samo istnienie pierwszeństwa nie zapewnia pieniędzy na objęcie udziałów. W negocjacjach trzeba więc ocenić cenę emisji, możliwość wyłączenia pierwszeństwa oraz zgodę na kolejne finansowanie. Uprzywilejowanie głosowe może dotyczyć tylko udziałów o równej wartości nominalnej i nie może dawać więcej niż trzy głosy na jeden udział (art. 174 § 3 i 4 KSH), więc nie zastępuje kontroli pozostałych praw.

Co reguluje umowa wspólników?

Umowa spółki tworzy reguły korporacyjne i podlega rejestracji. Umowa wspólników jest odrębnym kontraktem między jej stronami. Może opisywać nakład pracy, finansowanie, poufność, zakaz konkurencji, zasady głosowania i konsekwencje naruszenia. Nie zmienia jednak automatycznie ustroju spółki w sposób zastrzeżony dla umowy spółki.

Granica staje się widoczna na przykładzie. Jeśli założyciel ma osobiście powoływać członka zarządu jako element ustroju, mechanizm wymaga prawidłowego umieszczenia w umowie spółki. Jeśli pozostali wspólnicy zobowiązują się głosować na wskazanego kandydata, jest to zobowiązanie kontraktowe między stronami. Naruszenie może rodzić odpowiedzialność umowną, ale nie zawsze zmieni ważność uchwały.

Dwuwarstwowy projekt zawiera mapę zgodności. Przy każdym mechanizmie zapisuje się dokument źródłowy, osobę związaną, skutek korporacyjny i środek na wypadek naruszenia. Umowa wspólników powinna też przewidywać przystąpienie nowego nabywcy, ponieważ sama sprzedaż udziałów nie czyni go automatycznie stroną wcześniejszego kontraktu.

Właściciele mogą osobno uregulować zobowiązania między sobą w umowie wspólników. Przy zakładaniu spółki cały pakiet można przygotować w ramach zakładania spółek w Toruniu. Późniejsze zmiany dokumentów mogą być częścią stałej obsługi prawnej spółki.

Granica między umową spółki a umową wspólników dotyczy też finansowania. Jeżeli inwestor nie wpłaci środków uzgodnionych w umowie wspólników, nie oznacza to samoistnego cofnięcia jego głosów. Dokumenty muszą określać dopuszczalne konsekwencje naruszenia i tryb ich zastosowania. Zobowiązanie do sprzedaży udziałów wymaga sprawdzenia formy i warunków wykonania, a nie wyłącznie wpisania nazwy klauzuli wyjścia.

Obowiązki stron wymagające osobnego porozumienia opisuje poradnik omawiający zakres umowy wspólników.